deprem

ANTİK ÇAĞDAN MODERN ÇAĞA DOĞRU DEPREM

Antik Çağda Deprem Kavramı

 Deprem olayı, insanlık tarihi kadar uzun bir sürece Görseli düzenledayanmaktadır. İnsan denen “beşer”,  tarih süreci boyunca  doğada önüne geçilemez boyutlarda deprem olayları ile karşı karşıya kalmıştır. Geçmiş çağlarda olduğu gibi günümüzde ve gelecek çağlarda da deprem olaylarının yaşanacağı aşikardır. Primitif toplumlardan günümüze dek deprem afeti, en çok korkulan ve ürküten  yıkıcı ve yok edici tabiat olaylarından biri olarak karşımıza çıkmış ve çıkacağı kuvvetle muhtemeldir. Deprem neticesinde, geçmişte olduğu gibi günümüzde de toplumsal yapıda ve nüfus hareketliliğinde değişikliklerin olabileceği aşikardır.  Dinler tarihinde ve bilim dünyasında    “ Deprem” kavramı,  temelde ortak anlam ifade eden tarifler yapılmaktadır. Dünya deprem tarihi süreçleri  irdelendiğinde;

Orta Çağ ve Antik Çağ Düşünürleri tarafından depremlerin yapısı ve oluş şekilleri hususlarında bir çok sorgulamalar yapılmış ve  makaleler yazılmıştır. 

 

Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı thales.jpg

 

Thales’, eserlerinden birinde; Arzın (yer),  okyanusların üzerinde bir  gemi gibi yüzdüğü, suyun dalgalanmasıyla birlikte sarsıntının  ve yıkımların oluştuğu şeklinde manalandırılmaktadır. Thales’in  yer sarsıntısına ilişkin örneklemeleri çoğaltılabilir.

 

Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı thomas.jpg

Aquinolu Thomas eserinde deprem kavramını , Yer sarsıntılarının,  Tanrı’nın bir lütfu olarak nitelendirmektedir.

 

Efsanelere göre deprem;Dünya, öküzün boynuzları üzerinde  bulunmaktadır.  Öküz   başını hareket ettirdiği zaman deprem meydana gelir .Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı dünya-1-1024x576.png

Eski Türk mitolojisine göre deprem, Yeryüzü dört bölüme bölünmüş olup, dikdörtgen şeklinde izah edilmektedir.

Altaylı Türklere göre, ‘Dünyanın, öncelikle “çember”, daha sonra  “kare” şeklinde olduğu  inanışı hakimdi.

Altayların kuzeyindeki Teleüt Türklerine göre deprem, Dünya, dört gök öküzün üzerinde duruyor. “Dört gök öküz, tabağa benzeyen dünyayı, altına girerek değil; kenarlarına koşulmuş olarak tutuyorlardı. Öküzlerin kıpırdamalarından, deprem oluyordu (wikipedia.org/wiki/Deprem#cite_note-25)”.

Son Kutsal   Kitabımız Olan Kur’an-ı Kerim’in 99. Süresi’nde bahsi geçen “Zilzal”  suresi, “zelzele” ismiyle isimlendirilmektedir. Bu surede, kıyametin kopacağı anlarda, arzın büyük yıkımlarla sarsılacağından bahsedilmektedir. Çağımızda bu yer sarsıntısı,  “Deprem” olarak nitelendirilmektedir.

Hakka Süresi’nin 14.ayetinde, “Yeryüzü ve dağlar kaldırılıp birbirine çarptırılınca, işte o gün kıyamet kopmuştur” şeklinde nitelendirilmektedir. Ayetten de anlaşılacağı  üzere, depremi tetikleyen levha hareketleri kastedilmektedir. 

Deprem, bir çok  islam   alimlerince, ahlaki ve dini öğretiler temel alınarak, Allah’ı anlama, tanıma, idrak etme ve yapılmış hatalardan ders alma şeklinde tasvir edilmektedir.

 Hristiyanların Kutsal Kitabı Olan İncil’de; “, Evini kaya üzerine kuran akıllı adama benzer, evini kum üzerine kuran budala adama benzer. Yağmur yağar, satıcı bazar, yeller eser, evi sarsar. Ev yıkılır; yıkılışı da korkunç olur. şeklinde belirtilmektedir.“(Matta 7: 24-28)

Modern Çağda Deprem

     Deprem kavramı çok eskiden bu yana nasıl kullanıldığını ve nasıl tarif edildiğini ele aldım.Modern çağda artık depremi daha yakından tanımaya başladık ve teknolojinin gelişmesiyle beraber depreme karşı daha sünek yapılar yapmaya çalıştık. Türkiyede depreme karşı dayanıklı yapıların yapılması için sürekli yönetmelikler çıkmıştır ve çağın teknolojisine göre bu yönetmelikler de sürekli yenilenmiştir.  Geçmişten günümüze kadar kullanılan deprem yönetmelikleri aşağıda yazdığım maddeler şeklindedir.

  • 1940 : Zelzele bölgesinde yapılacak inşaata ait italyan yapı talimatnamesi 
  • 1944: Zelzele mıntıkaları muvakkat yapı talimatnamesi
  • 1949: Türkiye yer sarsıntıları bölgeleri için yapı yönetmeliği
  • 1953: Yer sarsıntısı geçirebilecek yerler hakkında yönetmelik
  • 1962 : Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik 
  • 1968: Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik
  • 1975: Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik
  • 1998: Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik
  • 2007: Deprem bölgelerinde yapılacak binalar hakkında yönetmelik
  • 2018: Türkiye bina deprem yönetmeliği (son ve güncel yönetmelik) 

 Unutulmaması gereken bir konu var, depremden minimum bir şekilde hasar alarak kurtulabiliriz ama depremin  ne zaman ve saat kaçta olacağını bu zamanki teknoloji ile tahmin edemeyiz. Modern çağda depremin hasarını engellemek bizim elimizde.

Abdulhamit Özgün

1 thought on “ANTİK ÇAĞDAN MODERN ÇAĞA DOĞRU DEPREM

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir